Dijitalleşen iş dünyasında işverenlerin; verimliliği ölçmek, iş sırlarını korumak ve güvenliği sağlamak amacıyla çalışanlarını izleme isteği doğal bir süreçtir. Ancak bu izleme yetkisi sınırsız değildir. Bilgisayar log kayıtlarından kamera görüntülerine, kurumsal WhatsApp yazışmalarından araç takip sistemlerine kadar her türlü denetim, KVKK’nın temel ilkeleri ve Anayasa ile korunan “özel hayatın gizliliği” ilkesine çarpmaktadır. Bu makalede, iş yerinde denetim yetkisinin sınırlarını ve güncel yargı kararlarını 2000 kelimeyi aşan teknik detaylarla inceleyeceğiz.
İş Yerinde İzlemenin Hukuki Dayanağı ve Temel İlkeler
İşverenin denetim yetkisi, yönetim hakkından kaynaklanır. Ancak bu hak kullanılırken KVKK’nın 4. maddesinde yer alan temel ilkelere uyulması zorunludur:
-
Hukuka ve Dürüstlük Kurallarına Uygun Olma: İzleme gizli yapılmamalıdır.
-
Belirli, Açık ve Meşru Amaçlar İçin İşlenme: “Her ihtimale karşı izliyorum” geçerli bir neden değildir.
-
İşlendikleri Amaçla Bağlantılı, Sınırlı ve Ölçülü Olma: Amaç güvenliği sağlamaksa, çalışanların soyunma odasına kamera konulamaz.
Bilgisayar Geçmişi ve E-Posta Denetimi
İşveren, kendisine ait bilgisayar ve kurumsal e-posta adreslerini her zaman denetleyebilir mi? Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda verdiği emsal kararlar (Örneğin: E.Ü. Kararı) denetimin şartlarını netleştirmiştir.
-
Önceden Bilgilendirme Şartı: İşveren, işçiye kurumsal bilgisayar ve e-posta adresinin sadece iş amaçlı kullanılabileceğini ve denetlenebileceğini önceden yazılı olarak (İmza karşılığı veya politika belgesiyle) bildirmelidir.
-
Kişisel Kullanım Beklentisi: Eğer işveren şahsi kullanıma izin vermişse veya denetim yapılacağına dair bir uyarıda bulunmamışsa, çalışanın “makul bir gizlilik beklentisi” oluşur. Bu durumda yapılan denetim hukuka aykırı hale gelir.
WhatsApp Yazışmaları ve Anlık Mesajlaşma Uygulamaları
İş dünyasının en büyük tartışma konusu, iş telefonlarındaki veya bilgisayarlardaki WhatsApp konuşmalarıdır.
-
Kurumsal Hatlar: Telefon işverene ait olsa dahi, WhatsApp içeriği kişisel veri niteliğindedir. İşveren, çalışanın WhatsApp mesajlarını okumak için “meşru bir menfaati” olduğunu ispatlamalıdır (Örneğin: Şirket verilerinin dışarı sızdırıldığına dair kuvvetli şüphe).
-
Uçtan Uca Şifreleme: WhatsApp’ın teknik yapısı gereği mesajlara erişim zordur; ancak ekran yansıtma veya masaüstü uygulaması üzerinden yapılan takiplerde, çalışanın özel hayatına müdahale edilip edilmediği mahkemece titizlikle incelenir.
İş Yerinde Kamera ile İzleme (Kapalı Devre TV)
Kamera ile izleme, kişisel verilerin işlenmesinin en yoğun biçimlerinden biridir.
-
Ses Kaydı Yasağı: Güvenlik gerekçesiyle görüntü kaydı yapılabilir ancak sürekli ses kaydı alınması “ölçülülük” ilkesine aykırıdır ve ağır bir özel hayat ihlalidir.
-
Şeffaflık: Kamera bulunan alanlara “Bu alan izlenmektedir” tabelaları asılmalı ve çalışanlara detaylı bir “Aydınlatma Metni” sunulmalıdır.
-
Mahrem Alanlar: Dinlenme odaları, ibadethaneler ve tuvalet önleri gibi alanların izlenmesi kesinlikle hukuka aykırıdır.
Log Kayıtları ve İnternet Trafiği İzleme
İşveren, siber güvenliği sağlamak adına çalışanların hangi sitelere girdiğini (Log kayıtları) takip edebilir. Ancak bu kayıtlar, çalışanı sürekli baskı altında tutmak veya performansını dakikalar üzerinden denetlemek için kullanılıyorsa, “hakkın kötüye kullanılması” söz konusu olabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İşverenim benden habersiz bilgisayarıma uzak masaüstü bağlantısı yapabilir mi?
Teknik olarak mümkün olsa da, KVKK ve İş Hukuku açısından gizli izleme kural olarak hukuka aykırıdır. İzlemenin başladığına dair çalışana bir bildirim veya uyarı penceresi gelmesi dürüstlük kuralının gereğidir. Gizli izleme sonucu elde edilen veriler mahkemede delil olarak kullanılamaz.
Şirket telefonumdaki kişisel WhatsApp mesajlarım işten çıkarma gerekçesi olabilir mi?
Eğer işveren, telefonun sadece iş amaçlı kullanılacağını bildirmişse ve mesajlarda şirket sırlarını ifşa eden veya işverene ağır hakaret içeren unsurlar varsa fesih gerekçesi olabilir. Ancak ‘arkadaşınızla yaptığınız dertleşme’ nedeniyle işten çıkarılmanız haksız fesihtir.
Tuvalet girişindeki kameralar yasal mıdır?
Hayır. Kişinin mahremiyet alanına giren bölgelerde kamera bulundurulması, güvenlik amacı olsa bile ölçülülük ilkesine aykırıdır. Bu durum hem KVKK ihlali hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil edebilir.
İşten ayrıldıktan sonra kurumsal e-posta hesabım ne zaman silinmelidir?
İş ilişkisi biter bitmez hesabın dondurulması ve makul bir süre (yazışmaların devri için 1-3 ay) sonra tamamen silinmesi gerekir. Hesabın sonsuza kadar açık tutulması ve gelen mesajların başkası tarafından okunması veri ihlalidir.
Kendi telefonuma yüklenen şirket uygulamaları (MDM) beni takip edebilir mi?
Kendi cihazını getir (BYOD) modellerinde, iş uygulamalarının kişisel verilere (fotoğraflar, rehber) erişimi kısıtlanmalıdır. İşveren, MDM yazılımlarıyla sadece iş verilerini yönetebilir; çalışanın konumunu veya özel trafiğini izleyemez.
Araç takip sistemiyle hafta sonu nerede olduğum izlenebilir mi?
Şirket aracı olsa dahi, mesai saatleri dışında ve hafta sonu çalışanın konumunun izlenmesi özel hayatın gizliliğini ihlal eder. İşveren, mesai dışı zamanlarda takip sistemini kapatmalı veya çalışana bu seçeneği sunmalıdır.
Parmak izi veya yüz tanıma ile mesai takibi yasal mıdır?
Danıştay ve KVKK Kurulu kararlarına göre; sadece mesai takibi için biyometrik veri (parmak izi, yüz tanıma) işlenmesi “ölçüsüz” kabul edilmektedir. Kartlı geçiş veya imza gibi daha az müdahaleci yöntemler varken biyometrik veri kullanımı risklidir.
Gizli izleme sonucu elde edilen deliller tazminatsız kovulmama neden olur mu?
Yargıtay, hukuka aykırı yollarla (gizli kayıt, izinsiz e-posta okuma) elde edilen delilleri hükme esas almamaktadır. Dolayısıyla, bu verilere dayanarak yapılan fesihler genellikle ‘haksız fesih’ sayılarak işçiye kıdem tazminatı ödenmesine karar verilmektedir.
İşveren bilgisayar geçmişimi (Browser History) ne kadar süre saklayabilir?
Veri saklama süresi amacın gerektirdiği kadar olmalıdır. Genellikle güvenlik ve denetim amaçlı loglar 2 yıl (5651 Sayılı Kanun gereği) saklanır. Amacı aşan ve yıllarca saklanan geçmiş veriler imha politikasına aykırıdır.
İş yerindeki sesli kayıtlar sendikal hakları ihlal eder mi?
Ortam dinlemesi ve ses kaydı yapılması, çalışanların kendi aralarında sendikal faaliyetleri veya iş koşullarını konuşmalarını engelleyeceği için “anayasaya aykırı baskı” olarak değerlendirilir ve ağır yaptırımları vardır.
