Modern iş dünyasında mobbing, artık sadece kaba kuvvet veya açık hakaretlerle karşımıza çıkmıyor. Özellikle beyaz yaka dünyasında, “stratejik dışlama”, “performans baskısı” ve “itibarsızlaştırma” gibi sofistike yöntemlerle gerçekleştiriliyor. İş hukukunda psikolojik taciz olarak adlandırılan mobbing, ispatı en zor ama etkisi en yıkıcı durumlardan biridir. Bu rehberde, beyaz yaka çalışanların maruz kaldığı modern mobbing türlerini, ses ve video kaydı gibi dijital delillerin Yargıtay nezdindeki geçerliliğini ve hukuki korunma yollarını 2000 kelimeyi aşan bir derinlikle inceleyeceğiz.
Beyaz Yaka Dünyasında Mobbingin Tanımı ve Kapsamı
Mobbing, bir veya birkaç kişinin, belirli bir kişiye karşı sistematik bir şekilde uyguladıkları düşmanca ve etik dışı iletişim yoluyla gerçekleştirilen psikolojik terördür. Beyaz yaka özelinde bu durum genellikle hiyerarşik bir baskı veya rekabet temelli bir dışlama şeklinde tezahür eder.
Mobbingin Temel Unsurları Bir olayın hukuken mobbing sayılabilmesi için şu kriterlerin bir arada bulunması gerekir:
-
Süreklilik: Tacizin en az 6 ay boyunca devam etmesi (Yargıtay genel eğilimi).
-
Sistematiklik: Hareketlerin tesadüfi değil, bir amaca yönelik (yıldırma, istifaya zorlama) olması.
-
Kasıt: Uygulayıcının, mağduru işyerinden uzaklaştırma veya pasifize etme niyetinin bulunması.
Beyaz Yakalılar İçin “Modern Mobbing” Yöntemleri
Yöneticiler veya işverenler, kıdemli çalışanları tazminatsız işten çıkarmak veya kendi istifalarına zorlamak için şu yöntemlere başvurmaktadır:
1. Performans Kriterleri Üzerinden Baskı (Performance PIP) Çalışana ulaşılması imkansız hedeflerin verilmesi veya “Performans İyileştirme Planı” (PIP) adı altında sürekli denetim ve eleştiriye maruz bırakılması. Eğer kriterler objektif değilse ve çalışanın geçmiş başarılarıyla çelişiyorsa, bu bir mobbing aracıdır.
2. Sosyal İzolasyon ve Bilgi Akışını Kesme Çalışanın önemli toplantılara davet edilmemesi, e-posta zincirlerinden çıkarılması veya karar mekanizmalarının dışında bırakılması. Bu, beyaz yakanın “mesleki itibarını” hedef alan bir saldırıdır.
3. Vasıfsızlaştırma (Boş Bırakma) Uzmanlık alanı olan bir çalışana, yeteneklerinin çok altında işler verilmesi veya hiçbir iş verilmeden boş bir masada oturtulması. Hukukta bu durum “çalışma hakkının ihlali” olarak tanımlanır.
Mobbingin İspatında Altın Kurallar
Mobbing davalarında ispat yükü, kural olarak işçidedir. Ancak Yargıtay, mobbingin doğası gereği gizli kapılar ardında yapıldığını bildiği için “kuvvetli şüphe” oluştuğunda ispat yükünü işverene devretmektedir.
Günlük Tutmanın Önemi Yaşanan olayların tarih, saat ve kişi bazlı olarak bir deftere not edilmesi (Mümkünse dijital ortamda, değiştirilemeyecek şekilde), mahkemece “tutarlı beyan” olarak kabul edilir.
Yazışmaların Arşivlenmesi Baskı içeren e-postalar, WhatsApp mesajları veya şirket içi yazışma platformlarındaki (Slack, Teams) aşağılayıcı ifadeler en güçlü delillerdir.
Ses ve Video Kayıtlarının Hukuki Geçerliliği
Mağdurların en çok sorduğu soru şudur: “Toplantıyı gizlice kaydettim, bunu mahkemede kullanabilir miyim?” Bu konu, Türk Ceza Kanunu (Özel hayatın gizliliği) ile İş Hukuku arasında ince bir çizgidedir.
Yargıtay’ın “Meşru Müdafaa” Yaklaşımı Normal şartlarda izinsiz ses kaydı bir suçtur. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, şu şartlar altında gizli ses kayıtlarını delil olarak kabul etmektedir:
-
Olayın ani gelişmesi ve başka türlü delil elde etme imkanının olmaması.
-
Kayıt yapanın, kendisine karşı işlenen bir suçu (hakaret, tehdit, taciz) kanıtlama amacı taşıması.
-
Kaydın planlı ve kurgulanmış bir “tuzak” olmaması.
Eğer yönetici size odasında hakaret ediyorsa ve yanınızda tanık yoksa, o an aldığınız kayıt mahkemede delil olarak kabul edilebilir ve hakkınızda ceza davası açılmaz.
Mobbing Karşısında Atılacak Hukuki Adımlar
Mobbinge maruz kalan bir beyaz yakalı için stratejik yol haritası şu olmalıdır:
-
İç İhbar Mekanizmalarını Kullanın: Durumu İnsan Kaynakları’na (İK) veya üst yönetime yazılı olarak (e-posta ile teyitli) bildirin. Bu, işverenin “haberdar olduğunu” kanıtlar.
-
Noter İhtarnamesi: Baskı dayanılmaz hale geldiğinde, noter kanalıyla bir ihtarname çekerek çalışma koşullarının düzeltilmesini talep edin.
-
Haklı Nedenle Fesih: Eğer mobbing ispatlanabiliyorsa, işçi iş sözleşmesini tek taraflı feshederek kıdem tazminatını alabilir.
-
Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Yaşanan psikolojik çöküşün tıbbi raporlarla (psikiyatri raporu) desteklenmesi durumunda manevi tazminat talep edilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mobbing nedeniyle istifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, ancak istifa dilekçenizde “mobbing ve psikolojik taciz nedeniyle haklı nedenle fesih” yaptığınızı açıkça belirtmeniz gerekir. Sadece ‘istifa ediyorum’ derseniz haklarınızdan feragat etmiş sayılırsınız. Süreci bir avukatla yönetmek hayati önem taşır.
Yöneticimin bana herkesin önünde bağırması mobbing midir?
Bir kez bağırmak nezaketsizlik veya iş disiplini sorunu olabilir. Ancak bu durum süreklilik arz ediyorsa, başkalarının yanında küçük düşürme amacı taşıyorsa ve sistematikse mobbing kapsamına girer.
Şirket doktoru veya psikiyatrist raporu delil sayılır mı?
Kesinlikle. İşyerindeki baskı nedeniyle uyku bozukluğu, depresyon veya anksiyete tanısı almanız ve bu durumun işyerindeki olaylarla kronolojik olarak örtüşmesi mahkeme için en güçlü “tıbbi delildir”.
WhatsApp mesajları mobbing davasında nasıl sunulmalıdır?
Mesajların ekran görüntüleri yeterli olmayabilir. Mahkeme kanalıyla mesajların incelenmesi talep edilmeli veya noterden ‘e-tespit’ yöntemiyle mesajların varlığı tescil ettirilmelidir. Silinen mesajların geri getirilmesi zordur, bu yüzden yedekleme önemlidir.
Tanık bulamıyorum, tek başıma mobbing davası kazanabilir miyim?
Zordur ama mümkündür. Eğer tanığınız yoksa; e-postalarınız, revir kayıtlarınız, performans raporlarınızdaki ani düşüşler ve varsa ses kayıtlarınızın bir bütün olarak değerlendirilmesiyle (hayatın olağan akışı ilkesiyle) dava kazanılabilir.
Mobbing uygulayan yöneticiye şahsi dava açılabilir mi?
Evet. İş davasını şirkete açarken, mobbing uygulayan kişiye karşı ayrıca ‘kişilik haklarına saldırı’ nedeniyle Asliye Hukuk Mahkemesi’nde manevi tazminat davası açabilirsiniz. Bu, beyaz yaka dünyasında caydırıcı bir yöntemdir.
İşyerindeki mobbingi sosyal medyada paylaşmak suç mu?
Dava süreci devam ederken bu tür paylaşımlar yapmak ‘gizliliğin ihlali’ veya ‘hakaret’ olarak size geri dönebilir. Haklıyken haksız duruma düşmemek için hukuki süreç tamamlanana kadar dijital ayak izinize dikkat etmelisiniz.
İK departmanı genelde şirketi korur, onlara güvenmeli miyim?
İK’nın görevi şirketi risklerden korumaktır. Mobbing bildirimi yaptığınızda, bu bildirimin kayıt altına alınması aslında şirketi “önlem almamakla” suçlamanızı sağlar. Yani İK’ya güvenmekten ziyade, İK’yı bir kayıt mercii olarak kullanmalısınız.
Evden (Remote) çalışanlar için mobbing geçerli mi?
Evet. Mesai saatleri dışında sürekli aranmak, tatil günlerinde iş baskısı yapılması, video konferanslarda söz hakkı verilmemesi veya ekip dışı bırakılmak “dijital mobbing”in en yaygın türleridir.
Mobbing davalarında ‘zaman aşımı’ süresi nedir?
Kıdem tazminatı ve mobbinge dayalı tazminat talepleri için zaman aşımı genellikle 5 yıldır. Ancak bu süre, baskının sona erdiği veya iş akdinin feshedildiği tarihten itibaren başlar.
