Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte dijital dünyada “gerçeklik” kavramı ciddi bir tehdit altına girmiştir. Özellikle deepfake teknolojisi kullanılarak hazırlanan gerçekçi video ve ses kayıtları, bireylerin ve kurumların prestijini hedef alan modern bir silah haline gelmiştir. Bu teknoloji ile kişilerin hiç bulunmadıkları yerlerde veya hiç söylemedikleri ifadeleri kullanırken gösterilmesi, itibar suikasti olarak adlandırılan süreci başlatmaktadır. Bir bilişim hukuku avukatı desteği alınmadan yönetilmesi imkansız hale gelen bu krizler, hem ceza hukuku hem de tazminat hukuku açısından çok yönlü bir mücadeleyi zorunlu kılar. Bu kapsamlı rehberde, sahte video hukuki süreç adımlarını, dijital itibarınızı nasıl koruyacağınızı ve bu suçu işleyenlere karşı uygulanacak yaptırımları 2000 kelimelik bir derinlikle inceliyoruz.
Deepfake Nedir Ve Hukuki Açıdan Neden Tehlikelidir
Deepfake, “derin öğrenme” (deep learning) ve “sahte” (fake) kelimelerinin birleşimiyle oluşan, mevcut bir görüntü veya videoda yer alan bir kişinin yüzünün, yapay zeka yardımıyla başka bir kişinin yüzüyle değiştirilmesi işlemidir. Geçmişte bu tarz işlemler profesyonel stüdyolarda yapılırken, günümüzde gelişmiş algoritmalar sayesinde saniyeler içinde gerçeğinden ayırt edilemeyen yapay zeka videoları üretilebilmektedir.
Hukuki açıdan en büyük tehlike, bu videoların “ispat gücü” algısıdır. Toplumda “gözümle gördüğüme inanırım” algısı yüksek olduğu için, deepfake ile itibar suikasti yapıldığında mağdurun “o ben değilim” savunması teknik delillerle desteklenmediği sürece kamuoyu nezdinde karşılık bulmayabilir. Bu durum, kişilik haklarının ihlali boyutunu çok daha ağır hale getirmektedir.
Türk Ceza Kanunu Kapsamında Deepfake Suçları
Türk Ceza Kanunu (TCK) içerisinde doğrudan “deepfake” kelimesi geçmese de, bu teknoloji ile işlenen fiiller mevcut kanun maddeleri çerçevesinde cezalandırılmaktadır. Deepfake suç mu sorusunun yanıtı, videonun içeriğine ve kullanım amacına göre şekillenmektedir.
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu
Mağdurun rızası dışında üretilen ve onun özel alanına dair sahte görüntüler içeren videolar, TCK 134 kapsamında özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturur. Eğer üretilen içerik cinsel içerikli ise (yapay zeka ile üretilen müstehcen videolar gibi), bu durum suçun nitelikli halini oluşturur ve hapis cezası alt sınırı önemli ölçüde artar.
Hakaret Ve İftira Suçu
Bir kişiyi toplum içinde küçük düşürmek, onur ve haysiyetine saldırmak amacıyla hazırlanan sahte videolar TCK 125 kapsamında hakaret suçu olarak değerlendirilir. Eğer bu video ile kişiye işlemediği bir suç isnat ediliyorsa, bu sefer TCK 267 uyarınca iftira suçu hükümleri devreye girer. İnternet yoluyla hakaret suçunda ceza artırım nedenleri uygulandığı için, deepfake içerikleri paylaşanlar da ağır yaptırımlarla karşılaşır.
Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme Veya Ele Geçirme
Deepfake üretmek için bir kişinin orijinal fotoğraflarının veya ses örneklerinin sistemlere yüklenmesi, TCK 136 uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı ele geçirme suçuna vücut verebilir. Bir kişinin biyometrik verilerinin yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılması, modern bilişim hukuku kapsamında ciddi bir veri ihlalidir.
İtibar Suikastine Karşı Alınması Gereken Acil Önlemler
Deepfake videoları internette çok hızlı yayılma potansiyeline sahiptir (viral etki). Bu nedenle kriz anında saniyelerin bile önemi vardır. Mağdur olan birey veya kurumların şu adımları izlemesi hayati önem taşır:
-
Delillerin Korunması: İçerik yayından kaldırılmadan önce mutlaka URL adresi, ekran görüntüleri ve mümkünse videonun kaynak kodları (meta verileri) kaydedilmelidir. Noter tespiti veya güvenli dijital delil tespit araçları kullanılmalıdır.
-
Erişim Engelleme Başvurusu: 5651 Sayılı Kanun kapsamında, kişilik hakları ihlal edilen kişiler doğrudan Sulh Ceza Hakimliğine başvurarak internet sitesi erişim engelleme veya içeriğin çıkarılması kararı talep edebilir.
-
Arama Motorlarından Sildirme: Google, Bing gibi arama motorlarına “kişilik hakları ihlali” bildiriminde bulunarak içeriğin arama sonuçlarından kaldırılması (unlinking) talep edilmelidir. Bu süreç unutulma hakkı ile de desteklenebilir.
Adli Bilişim İncelemesi Ve Sahteliğin İspatı
Bir videonun deepfake olup olmadığını anlamak bazen çıplak gözle imkansızdır. Mahkeme aşamasında karşı tarafın “bu video gerçektir” iddiasına karşı adli bilişim incelemesi yapılması zorunludur.
-
Piksel Analizi: Yapay zeka tarafından yerleştirilen yüzlerin kenar kısımlarında oluşan piksel uyumsuzlukları tespit edilir.
-
Göz Kırpma Ve Işık Yansıması: İlk nesil deepfake videolarında yapay zeka göz kırpma refleksini taklit edemiyordu. Modern sürümlerde ise gözdeki ışık yansımalarının fiziksel tutarsızlığına bakılır.
-
Meta Veri İncelemesi: Videonun oluşturulma tarihi, kullanılan yazılımın izleri ve dosya başlıkları (headers) incelenerek deepfake tespiti raporlanır.
Tazminat Hakları Ve İtibarın Onarılması
Hukuk süreci sadece suçlunun ceza almasıyla bitmez. Mağdurun uğradığı ekonomik kayıplar ve çektiği manevi acı için tazminat davası açma hakkı saklıdır.
Manevi Tazminat Davası
Deepfake nedeniyle sosyal çevresinde küçük düşen, ailesiyle sorun yaşayan veya ağır psikolojik çöküntü yaşayan mağdurlar, kişilik haklarına saldırı nedeniyle yüksek tutarlı manevi tazminat talep edebilirler. Mahkeme, videonun yayılma hızı ve mağdurun toplumdaki konumuna göre tazminat miktarını belirler.
Maddi Tazminat Ve Kar Kaybı
Eğer itibar suikastine uğrayan kişi bir iş insanı veya kamuya mal olmuş bir figür ise, bu durum iş anlaşmalarının iptaline veya itibar kaybı zararı nedeniyle maddi kayıplara yol açabilir. Bu zararların uzman bilirkişilerce hesaplanması ve rücu edilmesi mümkündür.
Şirketlere Yönelik Deepfake Tehdidi Ve Marka Koruması
İtibar suikastleri sadece bireyleri değil, büyük şirketleri de hedef almaktadır. Bir CEO’nun sahte videosu ile şirketin hisse değerlerini düşürmek veya sahte bir ürün lansmanı videosu ile markayı lekelemek mümkündür.
-
CEO Fraudu (Deepfake Ses): Şirket finans departmanlarının, CEO’nun sesini taklit eden deepfake ses kayıtlarıyla dolandırılması vakaları artmaktadır.
-
Marka İmajı Koruması: Şirketler, sosyal medyayı 7/24 tarayan yapay zeka destekli itibar yönetimi araçları kullanmalı ve hukuk birimlerini hazır tutmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Deepfake videosunu sadece paylaşan kişi de suçlu mudur? Evet, içeriğin sahte olduğunu bilerek veya bilmesi gereken durumlarda paylaşmak, suçu ve suçluyu övme veya hakarete iştirak kapsamında değerlendirilebilir.
Yurt dışı kaynaklı bir sitedeki videoyu sildirebilir miyim? Türkiye’de erişim engelleme kararı alınabilir ancak global çapta silinmesi için ilgili sitenin (YouTube, Facebook, X vb.) yönetim panellerine hukuki bildirim yapılması ve gerekirse o ülkenin yerel hukuku üzerinden işlem yapılması gerekir.
Deepfake ile yapılan şantajda ne yapmalıyım? Asla ödeme yapmayın. Şantajcıya cevap vermeden doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığına giderek bilişim suçları kapsamında suç duyurusunda bulunun. Dijital izlerin silinmemesi için cihazınızı formatlamayın.
Sahte ses kaydı mahkemede delil olur mu? Karşı tarafın itirazı halinde ses kaydı ses analizi ve spektrum incelemesine gönderilir. Sesin yapay zeka ile üretildiği saptanırsa delil niteliğini yitirir ve sunan kişi hakkında resmi belgede sahtecilik veya iftira suçundan işlem yapılabilir.
Bu süreç ne kadar sürer? Erişim engelleme kararları genellikle 24 saat içinde alınır. Ancak ceza davasının sonuçlanması ve faillerin tespiti, dijital verilerin yurt dışından talep edilmesi durumunda 1-2 yılı bulabilir.
Sonuç Ve Stratejik Hukuki Yönetim
Deepfake teknolojisi ile yapılan itibar suikastlerine karşı yasal yollar, geleneksel hukuk yöntemlerinin ötesinde dijital bir uzmanlık gerektirir. Teknolojinin hızıyla yarışabilmek için erken müdahale, doğru dijital delil tespiti ve etkili bir iletişim stratejisi şarttır. Unutulmamalıdır ki dijital ortamda kalan her veri, gelecekte tekrar karşınıza çıkabilir. Bu nedenle hukuki süreci sadece bir dava olarak değil, dijital itibarın onarılması projesi olarak görmelisiniz.
Yapay zeka kaynaklı saldırılardan korunmak, haklarınızı aramak ve dijital varlıklarınızı hukuki güvence altına almak için Ata Hukuk tecrübesinden yararlanarak güvenle hareket edebilirsiniz.
