İnsanoğlunun varoluşundan bu yana miras, fiziksel varlıkların (toprak, altın, konut) nesilden nesle aktarımı olarak kabul edilmiştir. Ancak 21. yüzyılın dijital devrimi, “tereke” kavramını kökten değiştirmiştir. Bugün bir birey vefat ettiğinde geride sadece bir gayrimenkul değil; binlerce fotoğrafın olduğu bulut hesapları, gelir getiren YouTube kanalları, kripto varlıklar ve hatıra değeri paha biçilemez sosyal medya hesapları bırakmaktadır. Bu makalede, Türk hukuku ve uluslararası uygulamalar ışığında dijital miras kavramını, Yargıtay’ın devrim niteliğindeki kararlarını ve bu varlıkların nasıl yönetilmesi gerektiğini en ince ayrıntısına kadar inceleyeceğiz.
Dijital Miras Kavramının Hukuki Tanımı ve Kapsamı
Dijital miras; bir kişinin ölümüyle birlikte geride bıraktığı, dijital ortamlarda kayıtlı olan, ekonomik veya manevi bir değer ifade eden tüm verilerin bütünüdür. Klasik miras hukukunda mal varlığı (tereke), “parayla ölçülebilen haklar ve borçlar” olarak tanımlanır. Dijital miras ise bu tanımı genişleterek veriyi bir mülkiyet nesnesi haline getirir.
Dijital mirası dört temel sütun üzerinde sınıflandırabiliriz:
-
Ekonomik Değeri Olan Varlıklar: Kripto paralar (Bitcoin, Ethereum vb.), dijital banka hesaplarındaki bakiyeler, e-ticaret sitelerindeki (Amazon, Trendyol satıcı hesapları) hak edişler ve oyun içi değerli envanterler (Steam, Epic Games).
-
Fikri Mülkiyet ve Telif Hakları: Bir blog yazarının makaleleri, bir yazılımcının kodları, dijital ortamda yayınlanmış müzik veya video eserleri.
-
Kişisel ve Manevi Veriler: Sosyal medya hesapları (Instagram, Facebook, X), e-posta kutuları (Gmail, Outlook) ve bulut depolama servisleri (iCloud, Google Drive, Dropbox).
-
Ticari Dijital Varlıklar: Alan adları (domain), yüksek takipçili reklam geliri olan sosyal medya sayfaları ve dijital abonelikler.
Türk Hukukunda Dijital Mirasın Gelişimi ve Yargıtay Süreci
Türkiye’de dijital mirasın yasal bir zemine oturması, yakın zamana kadar büyük bir boşluktu. Türk Medeni Kanunu’nun mirasla ilgili hükümleri, verinin bir “eşya” mı yoksa “şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak” mı olduğu konusunda sessiz kalmaktaydı. Ancak 2020 yılında Denizli Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen ve ardından Yargıtay tarafından onanan karar, Türkiye’deki hukuk uygulamasında bir milat olmuştur.
Söz konusu davada, eşini kaybeden bir vatandaş, eşinin Apple (iCloud) hesabındaki fotoğraf, video ve anılara ulaşmak istemiştir. Yerel mahkeme, “özel hayatın gizliliği” gerekçesiyle bu talebi reddetmiş olsa da, üst mahkeme tarihi bir bozma kararı vererek; “Günümüzde dijital varlıkların da birer ekonomik değer olduğu, kişinin anılarının ve verilerinin mirasçıları için manevi birer değer taşıdığı ve bu verilere erişimin engellenmesinin miras haklarını zedeleyeceği” sonucuna varmıştır. Bu karar sayesinde artık “Dijital Tereke Tespiti” davaları açılabilmektedir.
Sosyal Medya Platformlarının Miras Politikaları ve Hukuki Çatışmalar
Hukuk sistemimiz dijital mirası kabul etse de, merkezi Amerika Birleşik Devletleri veya Avrupa’da bulunan teknoloji devleri, kendi “Kullanım Koşulları” (Terms of Service) sözleşmelerini öne sürerek verileri paylaşmayı reddedebilmektedir.
-
Apple ve iCloud: “Veraset Programı” (Legacy Contact) özelliğini duyurarak, kullanıcıların ölmeden önce bir “Mirasçı Kişi” belirlemesine olanak tanımıştır. Belirlenen bu kişi, ölüm belgesiyle Apple’a başvurarak verilere erişebilir.
-
Meta (Facebook & Instagram): “Anıtlaştırma” seçeneği sunar. Hesap dondurulmaz ancak profilde “Anısına” ibaresi yer alır. Eğer kullanıcı ölmeden önce bir “Hesap Varisi” atadıysa, bu kişi profil fotoğrafını değiştirebilir veya hesabı silebilir ancak özel mesajlara (DM) erişemez.
-
Google: “Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi” aracılığıyla, hesabın 3, 6 veya 12 ay boyunca aktif olmaması durumunda verilerin otomatik olarak kime gönderileceğini seçmenize izin verir.
Kripto Paralar ve Dijital Cüzdanların Miras Hukukundaki Yeri
Kripto paralar, dijital mirasın en teknik ve riskli alanıdır. Merkezi bir borsada (örneğin Binance) tutulan kripto varlıklar için mirasçılık belgesi ile başvuru yapıldığında borsa bu varlıkları mirasçılara devretmektedir. Ancak “Soğuk Cüzdan” (Cold Wallet) olarak tabir edilen ve şifresi sadece sahibinde olan varlıklarda durum farklıdır. Eğer vefat eden kişi şifresini (Private Key) kimseyle paylaşmadıysa, dünyadaki hiçbir mahkeme kararı o cüzdanı açtıramaz. Bu durum, hukuk ile teknolojinin çatıştığı noktadır. Bu nedenle “Dijital Vasiyetname” hazırlamak, kripto varlık sahipleri için zorunluluktur.
Dijital Tereke Tespiti Davası Nasıl Açılır?
Bir yakınınızın dijital verilerine ulaşmak istiyorsanız, izlemeniz gereken hukuki yol şu şekildedir:
-
Veraset İlamı Alınmalıdır: Noter veya Sulh Hukuk Mahkemesi’nden mirasçı olduğunuzu kanıtlayan belgeyi alın.
-
Tereke Tespiti Davası: Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurarak müteveffanın dijital varlıklarının tespitini talep edin.
-
Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme, bilişim uzmanı bilirkişiler atayarak e-posta, sosyal medya ve banka hesaplarını inceletir.
-
Erişim İzni: Mahkeme kararı alındıktan sonra bu karar ilgili platformlara (Apple, Google, Meta vb.) tebliğ edilerek verilere erişim sağlanır.
Dijital Vasiyetnamenin Önemi ve Hazırlanma Yöntemleri
Fiziksel vasiyetnameler gibi dijital vasiyetnameler de gelecekte yaşanacak karmaşayı önler. Bir dijital vasiyetnamede şu bilgiler yer almalıdır:
-
Sosyal medya hesaplarının listesi ve kapatılıp kapatılmayacağı talimatı.
-
Kripto para cüzdanlarının varlığı ve erişim yöntemleri.
-
Gelir getiren dijital aboneliklerin (web siteleri, abonelik tabanlı yazılımlar) devri.
-
Bulut depolama alanındaki aile arşivlerine kimlerin erişebileceği.
Sonuç ve Hukuki Tavsiyeler
Dijital miras, sadece bir veri yığını değil; bir insanın hayatı boyunca biriktirdiği emeğin ve hatıraların toplamıdır. Türk hukuku bu konuda dünya standartlarını yakalamaya başlamış olsa da, süreçlerin hızı hâlâ bireysel önlemlere bağlıdır. Mirasçıların hak kaybına uğramaması için dijital varlıkların düzenli bir envanterinin çıkarılması ve hukuki danışmanlık alınarak bir yol haritası belirlenmesi elzemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölen kişinin WhatsApp mesajlarını okumak mümkün müdür?
WhatsApp uçtan uca şifreleme kullandığı için şirketten mesaj dökümü almak teknik olarak mümkün değildir. Ancak telefonun fiziksel erişimi mirasçılardaysa ve yedeklemelere ulaşılabiliyorsa hukuk önünde bu veriler delil olarak kullanılabilir. Mahkeme kararı olsa dahi WhatsApp’ın veri merkezinden geçmiş mesajların alınması oldukça güçtür.
Dijital miras davasında yetkili mahkeme hangisidir?
Dijital mirasın tespitine ilişkin davalarda yetkili mahkeme, ölen kişinin son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi’dir. Eğer uyuşmazlık bir şirkete karşı (örneğin haksız kapatılan bir YouTube kanalı tazminatı) açılıyorsa Asliye Hukuk veya Ticaret Mahkemeleri görevli olabilir.
Borsa hesabındaki kripto paralar mirasçılara nasıl geçer?
Mirasçılar, aldıkları veraset ilamı ile ilgili kripto para borsasına resmi başvuru yapar. Borsa, müteveffanın hesabındaki varlıkları dondurur ve veraset ve intikal vergisi ödendikten sonra varlıkları mirasçıların yeni açtığı hesaplara transfer eder.
Bir web sitesinin domain (alan adı) hakları miras kalır mı?
Evet, domain adları ekonomik değeri olan ticari varlıklardır. Alan adı tescil kuruluşuna mahkeme kararı sunularak sahiplik bilgileri güncellenebilir ve sitenin yayınına mirasçılar tarafından devam edilebilir veya site satılabilir.
Özel hayatın gizliliği dijital mirasa engel mi?
Kısmen evet. Mahkemeler, ölen kişinin hatırasına ve özel hayatına saygı ilkesi gereği, sadece ekonomik veya çok güçlü manevi bağın olduğu dosyalara erişim izni verir. Herhangi bir gerekçe sunulmadan “tüm e-postalarını okumak istiyorum” talebi genellikle reddedilmektedir.
E-posta hesapları mirasçılara devredilebilir mi?
E-posta servis sağlayıcıları genellikle gizlilik politikaları gereği şifre paylaşımı yapmaz. Ancak bir mahkeme kararıyla, belirli tarihler arasındaki ticari veya hukuki içerikli yazışmaların dökümü talep edilebilir.
Dijital miras için vergi ödenir mi?
Evet, Türkiye’de miras yoluyla geçen her türlü mal ve hak veraset ve intikal vergisine tabidir. Buna dijital varlıklar, kripto paralar ve yüksek takipçili kanallardan elde edilen gelirler de dahildir. Beyanname verilmesi yasal bir zorunluluktur.
Oyun hesapları ve içindeki eşyalar (itemler) miras bırakılabilir mi?
Steam veya Blizzard gibi platformlar kullanıcı sözleşmelerinde “lisansın şahsa özel” olduğunu belirtse de, mahkemeler bu hesapların para ile satın alınmış içerikler barındırması nedeniyle miras kalabileceği yönünde kararlar vermeye başlamıştır.
Dijital vasiyetname noter onayı olmadan geçerli midir?
Türk hukukuna göre el yazılı vasiyetnameler (tarih ve imza ıslak imza olmak kaydıyla) geçerlidir. Ancak dijital verilerin karmaşıklığı nedeniyle noter onaylı (resmi) vasiyetname yapılması, platformlar nezdinde çok daha hızlı sonuç verir.
Bulut hesabındaki fotoğraflar silinirse geri getirilebilir mi?
Çoğu platform verileri sildikten 30 ila 60 gün sonra sunucularından tamamen temizler. Bu nedenle mirasçıların, ölüm gerçekleştikten sonra vakit kaybetmeden mahkemeye başvurarak “ihtiyati tedbir” kararı aldırması hayati önem taşır.
