Türkiye’deki e-ticaret hacminin büyük bir kısmı Trendyol, Hepsiburada, Amazon ve Trendyol gibi dev pazar yerleri üzerinden dönmektedir. Ancak bu platformların “Kullanım Koşulları” ve “Satıcı Sözleşmeleri”, çoğu zaman satıcıyı dezavantajlı bırakan hükümler içerir. 2023 ve 2024 yıllarında yürürlüğe giren yeni e-ticaret düzenlemeleri, satıcıları bu dev yapılara karşı korumaya yönelik devrim niteliğinde kurallar getirmiştir. İşte haksız hesap kapatılmasından (buybox) rekabetine kadar pazar yeri satıcılarının bilmesi gerekenler.
Yeni E-Ticaret Kanunu ile Gelen Koruma Kalkanı
7416 sayılı Kanun ile değişen 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, “Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcılar” (Pazar yerleri) için çok sıkı kurallar belirlemiştir.
1. Haksız Ticari Uygulamaların Yasaklanması Pazar yeri, satıcıyı kendisinden mal veya hizmet temin etmeye zorlayamaz, diğer platformlarda satış yapmasını engelleyemez (En Çok Kayrılan Müşteri Şartı yasağı).
2. Veri Paylaşımı ve Erişim Satıcı, pazar yeri üzerinden elde ettiği verileri (müşteri tercihleri, satış istatistikleri) ücretsiz olarak alma ve bu verileri başka platformlara taşıma hakkına sahiptir. Pazar yeri, satıcının verilerini kullanarak onunla rekabet eden benzer ürünler çıkaramaz.
Haksız Hesap Kapatma ve Panel Erişimi Engeli
Bir sabah uyandığınızda mağazanızın “politika ihlali” gerekçesiyle kapatılması, bir butik için ticari ölüm demektir.
-
30 Gün Öncesinden Bildirim: Kanun gereği, pazar yeri satıcının faaliyetini kısıtlamadan veya durdurmadan önce makul bir süre (genellikle en az 30 gün) bildirimde bulunmalıdır.
-
Savunma Hakkı: Satıcıya, ihlal olduğu iddia edilen konu hakkında savunma yapma ve bu hatayı düzeltme imkanı verilmelidir. Somut bir kanıt sunulmadan yapılan “hesap askıya alma” işlemleri tazminat sebebidir.
-
Ödeme Blokesi: Hesabınız kapatılsa dahi, pazar yeri teslim edilmiş ürünlerin bedelini sonsuza kadar içeride tutamaz. Teslimatı tamamlanmış ürünlerin ödemesi, iade süreci bittikten sonra satıcıya aktarılmalıdır.
Ödeme İadesi ve Komisyon Kesintileri
Pazar yerlerinin en çok eleştirilen yönü, keyfi olduğu iddia edilen ceza faturaları ve iade süreçleridir.
-
Kargo ve İade Suiistimalleri: Müşterinin ürünü hasarlı gönderdiği veya farklı ürün iade ettiği durumlarda pazar yerinin “müşteri her zaman haklıdır” politikası, satıcının mülkiyet hakkını ihlal edemez. Satıcı, pazar yerinin bu iadeyi kabul etmesi sonucu oluşan zararını pazar yerinden rücu edebilir.
-
Tek Taraflı Komisyon Artışı: Sözleşmede belirtilen süreler dışında, satıcıya bildirim yapmadan komisyon oranlarının artırılması sözleşmeye aykırılıktır.
Buybox ve Algoritma Şeffaflığı
Pazar yerleri, bir üründe “En İyi Teklif” (Buybox) alan satıcıyı hangi kriterlere göre seçtiğini açıklamak zorundadır.
-
Eğer pazar yeri, kendi markalı ürünlerini (Private Label) algoritma ile kasten ön plana çıkarıyorsa, bu durum Rekabet Kurumu nezdinde ağır para cezalarına (Örneğin: Trendyol’a verilen geçmiş cezalar) tabidir.
-
Satıcı, haksız yere Buybox kaybı yaşadığını düşünüyorsa, platformdan objektif kriterlerin açıklanmasını talep edebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Pazar yeri paramı ‘inceleme’ gerekçesiyle 90 gün tutabilir mi?
Yeni düzenlemelere göre pazar yeri, satıcının alacaklarını makul bir sebep ve mahkeme kararı/resmi yazı olmadan süresiz bloke edemez. Tüketici iade süresi geçtikten sonra ödemenin yapılması kuraldır. Aksi takdirde temerrüt faizi işletilebilir.
Sahte ürün iddiasıyla hesabım kapatıldı, ne yapmalıyım?
Ürünlerin orijinal olduğunu ispatlayan fatura ve yetkili satıcı belgelerini sunmanıza rağmen hesap açılmıyorsa, İhtiyati Tedbir talepli dava açarak mağazanın tekrar açılmasını sağlayabilirsiniz. Maddi zararınız için tazminat hakkınız saklıdır.
Pazar yeri benim fotoğraflarımı kullanarak kendi ürününü satıyor, bu yasal mı?
Hayır. Fotoğraflar ve ürün açıklamaları ‘Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ kapsamında korunur. Pazar yerinin satıcı verilerini kendi lehine ticari sır ihlali yaparak kullanması yasaktır.
‘Kullanıcı Sözleşmesi’ndeki tüm şartları kabul etmek zorunda mıyım?
E-ticaret pazar yerleri ‘tekel’ veya ‘hakim durum’da oldukları için, sözleşmelerindeki bazı maddeler ‘haksız şart’ kabul edilebilir. Kanuna aykırı maddeler, siz imzalamış olsanız bile geçersizdir.
Kargo firmasının kaybettiği ürünün parasını pazar yeri benden kesiyor, ne yapabilirim?
Eğer pazar yerinin anlaşmalı kargosunu kullanıyorsanız, kargo taşıma riskinden pazar yeri veya kargo firması sorumludur. Satıcıdan bu bedelin kesilmesi hukuka aykırıdır.
Buybox’ı haksız yere kaybetmek bir dava konusu mudur?
Evet. Algoritmanın şeffaf olmaması veya haksız rekabet yaratan bir şekilde programlanması nedeniyle yaşanan ciro kaybı, belgelenebildiği takdirde tazminat davasına konu edilebilir.
Başka platformda daha ucuza sattığım için ceza puanı alıyorum, bu yasal mı?
Hayır. Rekabet Kurumu, pazar yerlerinin satıcılara ‘en düşük fiyat garantisi’ (dar/geniş çaplı en çok kayrılan müşteri şartı) dayatmasını büyük ölçüde yasaklamıştır. Kendi fiyat politikanızı belirleme özgürlüğünüz vardır.
Mağaza adımı haksız yere markalayan başka bir satıcıyı nasıl şikayet ederim?
Bu bir marka tecavüzüdür. Pazar yerine ‘İhtarname’ göndererek (veya panellerindeki IP koruma sistemini kullanarak) içeriğin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Kaldırılmazsa pazar yeri de sorumlu olur.
Ödeme iadesi gecikmelerinde arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Pazar yeri ile aranızdaki ilişki ticari bir iş olduğu için, dava açmadan önce ticari arabuluculuk sürecini tamamlamanız dava şartıdır.
Şirketim kapandı ama pazar yerindeki bakiyemi alamıyorum?
Şirketin tasfiye memuru veya eski yetkilisi olarak, yasal belgelerle başvurup alacağın devrini veya iadesini talep edebilirsiniz. Ödeme yapılmazsa icra takibi başlatılabilir.
