Türkiye, özellikle İstanbul merkezli olmak üzere; burun estetiği (rinoplasti), saç ekimi, liposuction ve diş estetiği alanlarında dünyanın en çok tercih edilen ülkelerinden biridir. Ancak her cerrahi müdahale belirli riskler barındırır. Hukuk sistemimizde “eser sözleşmesi” kapsamında değerlendirilen estetik operasyonlarda, hekimin hastaya vaat ettiği sonucu ulaştıramaması veya tıbbi hata yapması durumunda ciddi bir hukuki sorumluluk doğar. Bu rehberde, malpraktis ve komplikasyon ayrımından tazminat kalemlerine kadar tüm detayları inceleyeceğiz.
Malpraktis ve Komplikasyon Ayrımı
Estetik davalarının temelini bu iki kavram arasındaki ince çizgi oluşturur. Bir davanın kazanılıp kazanılmayacağı, yaşanan olumsuzluğun bir “hata” mı yoksa “beklenen bir risk” mi olduğuna bağlıdır.
-
Malpraktis (Hekim Hatası): Hekimin standart tıbbi uygulamayı yapmaması, bilgi eksikliği, dikkatsizliği veya hastaya gereken özeni göstermemesi sonucu oluşan hasardır. Örneğin; ameliyat sırasında vücutta yabancı madde unutulması veya yanlış dokunun kesilmesi net bir malpraktistir.
-
Komplikasyon (İzin Verilen Risk): Tıbbi müdahale sırasında her türlü özen gösterilmesine rağmen meydana gelebilecek, önlenemeyen olumsuzluklardır. Ancak, bir komplikasyonun malpraktise dönüşmesi için hekimin bu durumu fark edip zamanında müdahale etmemesi gerekir.
Estetik Operasyonlarda “Eser Sözleşmesi” Farkı
Diğer tıbbi müdahalelerin aksine Yargıtay, estetik operasyonları bir vekalet sözleşmesi olarak değil, bir “eser sözleşmesi” olarak kabul eder. Bu hukuki ayrım hasta için çok büyük bir avantajdır. Eser sözleşmesinde hekim, sadece tıbbi müdahaleyi yapmayı değil, hastanın istediği “sonucu” (örneğin dik bir burun veya düz bir karın) meydana getirmeyi taahhüt eder. Eğer vaat edilen estetik sonuç elde edilememişse, hekim kusursuz dahi olsa borcuna aykırı davranmış sayılabilir.
Aydınlatılmış Onam Formunun Geçersizliği
Hastanelerin ameliyat öncesi hastalara imzalattığı onlarca sayfalık “onam formları” her zaman hekimi sorumluluktan kurtarmaz.
-
Formun sadece imzalatılmış olması yetmez; risklerin hastaya sözlü olarak, anlayabileceği dilde anlatılması gerekir.
-
Ameliyattan hemen önce, sedye üzerinde alınan imzalar Yargıtay tarafından “serbest iradeyi yansıtmadığı” gerekçesiyle geçersiz sayılabilmektedir.
-
Estetik operasyonlarda “aydınlatma yükümlülüğü” çok daha geniştir; çünkü bu zorunlu bir tedavi değil, isteğe bağlı bir güzelleşme operasyonudur.
Tazminat Hakları ve Kalemleri
Mağdur olan hasta, maddi ve manevi olmak üzere iki ana başlıkta tazminat talep edebilir:
-
Maddi Tazminat:
-
Ameliyat için ödenen ücretin iadesi.
-
Hatalı işlemi düzeltmek için yapılacak yeni ameliyat masrafları.
-
İş gücü kaybı (Ameliyat süreci ve iyileşme döneminde çalışılamayan günler).
-
Eğer kalıcı bir sakatlık oluşmuşsa “efor kaybı” tazminatı.
-
-
Manevi Tazminat:
-
Hatalı operasyon sonrası yaşanan psikolojik çöküntü, aynaya bakamama, sosyal hayattan kopma gibi durumlar için talep edilen bedeldir. Estetik davalarında manevi tazminat miktarları, hastanın yaşadığı ruhsal yıkımın büyüklüğüne göre belirlenir.
-
Dava Açma Süreçleri ve Zamanaşımı
Estetik mağduriyetlerinde dava açmadan önce “Malpraktis mi?” tespiti için bilirkişi incelemesi hayati önem taşır.
-
Özel Hastane ve Kliniklerde: Davalar Tüketici Mahkemelerinde açılır. Eser sözleşmesinden doğan davalarda zamanaşımı genellikle 5 yıldır. Ancak ağır kusur veya hile varsa bu süre daha uzun olabilir.
-
Devlet ve Üniversite Hastanelerinde: Bu durum bir “hizmet kusuru” sayıldığı için İdare Mahkemelerinde “Tam Yargı Davası” açılmalıdır. Buradaki süreler çok daha kısıtlıdır; durumun öğrenilmesinden itibaren 1 yıl içinde idareye başvuru yapılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ameliyat sonrası istediğim burun şekli oluşmadı, dava açabilir miyim?
Evet. Estetik operasyonlar ‘eser sözleşmesi’ kapsamında olduğu için hekim size vaat ettiği sonucu sunmakla yükümlüdür. Eğer tıbbi olarak mümkün olan ama ulaşılamayan bir sonuç söz konusuysa, maddi ve manevi tazminat davası açma hakkınız bulunur.
Doktorun ‘komplikasyon’ demesi davayı engeller mi?
Hayır. Doktorun komplikasyon savunması mutlak bir kurtuluş değildir. Bilirkişi heyeti, bu durumun gerçekten kaçınılmaz bir risk mi olduğunu yoksa doktorun ihmali sonucu mu oluştuğunu inceleyecektir. Ayrıca, komplikasyon yönetimi hatalıysa yine doktor sorumlu olur.
Revizyon (düzeltme) ameliyatını başka bir doktora olursam masrafları kim öder?
Eğer ilk doktorun hatası bilirkişi raporuyla ispatlanırsa, hatayı düzeltmek için başka bir doktora ödediğiniz tüm revizyon ücretlerini ilk doktordan veya hastaneden maddi tazminat olarak talep edebilirsiniz.
Yurt dışından gelip Türkiye’de ameliyat olanlar dava açabilir mi?
Kesinlikle. Sağlık turizmi kapsamında gelen yabancı uyruklu veya gurbetçi vatandaşlar, Türkiye’deki mahkemelerde dava açma hakkına sahiptir. Hatta arabuluculuk süreçleri uzaktan (online) yönetilebilmektedir.
Saç ekimi başarısız olursa tazminat alınır mı?
Saç ekimi de bir estetik müdahaledir. Ekilen saçların çıkmaması, yanlış açıyla ekilmesi sonucu oluşan doğal olmayan görüntü veya donör bölgede (ense) oluşan kalıcı hasarlar malpraktis kapsamına girer ve tazminat gerektirir.
Dava açmak için ne kadar beklemeliyim?
Hatalı işlemi fark ettiğiniz anda bir avukata başvurmalısınız. Ancak estetik sonuçların oturması için tıbbi olarak 6 ay ile 1 yıl beklenmesi gerekebilir. Yine de delillerin kaybolmaması için WhatsApp yazışmaları ve ilk fotoğraflar hemen muhafaza edilmelidir.
Ameliyat öncesi imzaladığım formdaki ‘sorumluluk kabul etmiyorum’ maddesi geçerli mi?
Hukuken hiç kimse kendi ağır kusurundan doğacak sorumluluğu önceden kaldıramaz. Sözleşmedeki “doktor sorumlu değildir” gibi maddeler tüketici haklarına aykırıdır ve mahkemelerce geçersiz sayılmaktadır.
Maddi gücüm yoksa malpraktis davası açabilir miyim?
Baroların adli yardım bürolarına başvurarak ücretsiz avukat desteği talep edebilirsiniz. Ayrıca, davanın kazanılması durumunda karşı taraftan tahsil edilecek vekalet ücreti ile süreç yönetilebilmektedir.
Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir?
Raporda tıbbi bir hata veya eksiklik olduğunu düşünüyorsanız, uzman görüşü (mütalaa) alarak rapora itiraz edebilir ve dosyanın Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu’na gönderilmesini isteyebilirsiniz.
Arabuluculuk estetik davalarında zorunlu mu?
Evet, Tüketici Mahkemelerinde açılacak olan malpraktis davalarından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Çoğu zaman hastaneler, marka değerlerini korumak için arabuluculuk aşamasında ödeme yaparak dosyayı kapatmayı tercih ederler.
