Dijitalleşen ekonomi ile birlikte çalışma modelleri köklü bir değişim geçirmiş ve serbest zamanlı çalışma, yani freelance model, birçok profesyonel için ana gelir kaynağı haline gelmiştir. Ancak bu esnek çalışma modeli, beraberinde ciddi hukuki riskleri de getirmektedir. Yazılımcılar, tasarımcılar, metin yazarları ve dijital pazarlama uzmanları gibi serbest çalışan hakları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan profesyoneller, çoğu zaman “sözlü güven” esasına dayalı iş yapmaktadır. Bu durum, ödemelerin gecikmesi, iş kapsamının sürekli genişlemesi ve emek hırsızlığı gibi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu kapsamlı rehberde, freelance iş sözleşmesi hazırlarken dikkat etmeniz gereken kritik noktaları, uzaktan çalışma hukuku çerçevesinde 2000 kelimelik bir derinlikle inceleyeceğiz.
Freelance Çalışma Modelinin Hukuki Niteliği Ve Sözleşmenin Önemi
Türk hukuk sisteminde “freelancer” tanımı doğrudan bir kanun maddesinde yer almasa da, bu çalışma biçimi genellikle Borçlar Kanunu kapsamında yer alan “Eser Sözleşmesi” veya “Vekalet Sözleşmesi” hükümlerine tabidir. Bir şirket bünyesinde sigortalı çalışmaktan farklı olarak, freelancer ile iş veren arasındaki ilişki bir işçi-işveren ilişkisi değil, iki bağımsız tarafın ticari iş birliğidir.
Freelance iş sözleşmesi, tarafların hak ve yükümlülüklerini net bir şekilde belirleyen en güçlü kalkandır. Sözleşmesiz çalışmak, herhangi bir uyuşmazlık durumunda elinizdeki yazışmaların (WhatsApp, e-posta vb.) mahkemede “delil başlangıcı” sayılmasına neden olsa da, kesin ve hızlı sonuç almak için ıslak imzalı veya güvenli elektronik imzalı bir sözleşme şarttır.
Freelance Sözleşmesinde Olması Gereken Temel Maddeler
Profesyonel bir freelance çalışanlar için ödeme garantisi sözleşmesi, sadece parayı değil, işin teslim sürecini ve fikri mülkiyeti de korumalıdır. İşte bir sözleşmenin olmazsa olmazları:
İşin Tanımı Ve Kapsamı (Scope of Work)
Freelancerların en büyük sorunu “işin bitmek bilmemesi”dir. Sözleşmede teslim edilecek işin sınırları net bir şekilde çizilmelidir. Örneğin, bir logo tasarımı yapılacaksa, kaç farklı taslak sunulacağı ve kaç revizyon hakkı olduğu mutlaka belirtilmelidir. Aksi takdirde, iş veren sınırsız revizyon talep ederek süreci suistimal edebilir.
Ödeme Şartları Ve Gecikme Faizleri
Freelance çalışan hakları kapsamında en kritik madde ödemedir. Sözleşmenize şu detayları eklemelisiniz:
-
Peşinat (Down Payment): İşin başlaması için toplam tutarın belirli bir yüzdesinin (genellikle %30 veya %50) ödenmesi.
-
Hakediş Usulü Ödeme: İşin belirli aşamaları tamamlandığında (milestone) yapılacak ödemeler.
-
Gecikme Maddesi: Ödemenin gecikmesi durumunda uygulanacak günlük faiz oranı veya işin durdurulması hakkı.
Şahıs Şirketi Olmadan Çalışanlar İçin Vergi Ve Fatura Süreçleri
Birçok freelancer, şirket kurmadan bu işi yürütebileceğini düşünmektedir. Ancak şahıs şirketi olmadan fatura kesme hukuku oldukça sınırlıdır.
Gider Pusulası İle Çalışma
Eğer sürekli bir ticari faaliyetiniz yoksa, iş veren kurum size “Gider Pusulası” düzenleyerek ödeme yapabilir. Bu durumda vergiyi (stopaj) iş veren sizin adınıza öder. Ancak iş süreklilik arz ediyorsa, freelance vergilendirme kuralları gereği şahıs şirketi açmanız ve fatura kesmeniz zorunluluktur. Vergi dairesi ile sorun yaşamamak için “Genç Girişimci İstisnası” gibi teşviklerden yararlanarak düşük maliyetle şirketleşebilirsiniz.
Yurt Dışına Çalışan Freelancerlar İçin Vergi İstisnası
Eğer Türkiye’den yurt dışındaki bir firmaya yazılım, tasarım veya veri analizi gibi hizmetler veriyorsanız, kazancınızın %80’ine varan vergi indirimlerinden yararlanabilirsiniz. Bu, yurt dışına çalışan freelancer sözleşme örneği hazırlarken mutlaka mali müşavirinizle danışmanız gereken bir konudur.
Fikri Mülkiyet Ve Telif Haklarının Devri
Freelance işlerde en çok atlanan konu, üretilen eserin mülkiyetidir. Fikri ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca, aksi sözleşmede belirtilmedikçe eserin yaratıcısı (müellifi) freelancerdır.
-
Kullanım Hakkı (Lisans) vs. Mülkiyet Devri: Hazırladığınız bir yazılımın kodlarını mı devrediyorsunuz, yoksa sadece yazılımın kullanılma hakkını mı?
-
Mali Hakların Devri: İşin bedeli tamamen ödenene kadar telif haklarının devredilmediğine dair bir “şartlı devir” maddesi eklemek, en güçlü ödeme garantisi yöntemidir.
Uzaktan Çalışma Hukuku Ve Gizlilik Sözleşmesi (NDA)
İş verenler genellikle freelancerlara ticari sırlarını, müşteri listelerini veya henüz piyasaya sürülmemiş projelerini açarlar. Bu nedenle, ana sözleşmeye ek olarak veya içinde bir Gizlilik Sözleşmesi (NDA) maddesi bulunmalıdır.
-
Veri Güvenliği: İş birliği bittiğinde verilerin imha edilmesi veya iade edilmesi.
-
Rekabet Etmeme Maddesi: Bazı sözleşmelerde freelancerın belirli bir süre aynı sektördeki rakiplerle çalışması yasaklanmak istenir. Bu madde, serbest çalışan hakları açısından çok daraltıcı olmamalı, aksi takdirde hukuken geçersiz sayılabilir.
Freelance İşlerde Uyuşmazlık Çözümü Ve Mahkeme Yetkisi
Taraflar farklı şehirlerde veya farklı ülkelerde olabilir. Yurt dışına çalışan freelancer sözleşme örneği hazırlarken, bir sorun çıktığında hangi ülke hukukunun uygulanacağı ve hangi mahkemelerin yetkili olacağı (Örneğin: İstanbul Çağlayan Mahkemeleri) açıkça yazılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşme imzalamadığım bir iş için dava açabilir miyim? Evet, e-posta yazışmaları, banka dekontları ve teslim edilen işe dair kayıtlar delil sayılır. Ancak süreç çok daha uzun ve zahmetli olur. Freelance iş sözleşmesi bu süreci kısaltır.
İş veren işi beğenmediğini söyleyerek ödeme yapmıyor, ne yapmalıyım? Eğer iş, sözleşmede belirlenen “kapsam” (scope) dahilinde ve teknik şartlara uygun teslim edildiyse, “beğenmeme” bir ödememe gerekçesi olamaz. Bu durumda alacak davası veya icra takibi başlatılabilir.
Freelancer olarak sigortamı kendim mi ödemeliyim? Şahıs şirketiniz varsa Bağ-Kur (4B) primlerinizi ödemeniz gerekir. Bir yere bağlı çalışmadığınız için iş veren sizin SGK priminizi ödemez.
Freelance sözleşmesi noter huzurunda mı yapılmalı? Zorunlu değildir. Tarafların karşılıklı imzaları (veya güvenli e-imzaları) sözleşmenin geçerliliği için yeterlidir. Ancak çok büyük bütçeli işlerde noter onayı ek bir güvenlik sağlar.
Müşteri sözleşmeyi ihlal ederse işi yarıda bırakabilir miyim? Sözleşmenize “haklı nedenle fesih” maddesi eklediyseniz, örneğin peşinatın veya ara ödemenin yapılmaması durumunda işi durdurma ve o ana kadar yapılan kısmın bedelini talep etme hakkınız vardır.
Sonuç Ve Hukuki Koruma
Freelance dünyası özgürlük sunsa da, bu özgürlük hukuki bir zırhla korunmalıdır. Freelance çalışanlar için ödeme garantisi sözleşmesi hazırlamak, sadece bir kağıt parçası imzalamak değil, emeğinizi ve geleceğinizi güvence altına almaktır. Karmaşık projelerde ve özellikle uluslararası iş birliklerinde profesyonel bir bilişim hukuku avukatı ile çalışmak, sizi aylar sürecek davalardan ve maddi kayıplardan kurtaracaktır.
Freelance projelerinizde hak kaybına uğramamak ve size özel sözleşme taslakları oluşturmak için Ata Hukuk deneyiminden faydalanabilirsiniz.
