Blockchain teknolojisi “geriye döndürülemez” bir yapı üzerine kurulu olsa da, dolandırıcılık vakalarında hukuk sistemi “faillerin tespiti” ve “mal varlığına el koyma” yöntemleriyle mağdurları koruma altına alabilmektedir. Türkiye, kripto kullanımında dünyada ilk sıralarda yer alırken, kripto para dolandırıcılığı davaları da adliyelerin en yoğun olduğu bilişim suçları kategorisine girmiştir. Bu makalede, çalınan varlıkların hukuki takibinden borsa iflaslarındaki hak arama yollarına kadar tüm süreci ele alacağız.
Kripto Para Dolandırıcılığı Türleri ve Hukuki Nitelendirme
Kripto dünyasındaki suçlar, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında genellikle “Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Nitelikli Dolandırıcılık” (TCK 158/1-f) başlığı altında değerlendirilir.
1. Rug Pull (Halı Çekme) Olayları Bir proje ekibinin likiditeyi bir anda boşaltarak kaçması durumudur. Bu, başlangıçtan itibaren dolandırıcılık kastıyla hareket edildiğinin ispatı halinde ağır ceza mahkemesinin konusudur.
2. Borsa İflasları ve Varlıkların Çekilememesi Yerli veya yabancı borsaların “teknik arıza” veya “iflas” bahanesiyle çekim işlemlerini durdurmasıdır. Burada hem Türk Ticaret Kanunu hem de İcra İflas Kanunu hükümleri devreye girer.
3. Soğuk/Sıcak Cüzdan Hırsızlıkları (Phishing) Kullanıcının özel anahtarlarının (seed phrase) ele geçirilmesi durumudur. Bu, TCK 244 kapsamında “Sistemi Engelleme, Bozma, Verileri Yok Etme veya Değiştirme” suçunu oluşturur.
Kripto Mağduriyetlerinde İlk Atılması Gereken Adımlar
Kripto para davalarında zaman, en büyük düşmandır. Varlıklar “mixer” (karıştırıcı) platformlara girmeden müdahale edilmelidir.
-
Ekran Görüntüleri ve Hash (TXID) Kayıtları: Transferin yapıldığına dair işlem kimlikleri (TXID) derhal kaydedilmelidir. Bu kayıtlar, blok zinciri üzerindeki “dijital parmak izidir”.
-
Borsa ile İletişim: Eğer varlıklar bilinen bir merkezi borsaya (Binance, Paribu vb.) gönderilmişse, o borsanın uyum (compliance) birimine durum bildirilerek varlıkların dondurulması talep edilmelidir.
-
Savcılık Şikayeti: Bilişim Suçları Soruşturma Bürosu’na başvurularak “ivedi” kayıtla cüzdan adreslerine bloke konulması istenmelidir.
Hukuki Geri Alım Sürecinde Blok Zinciri Analizi
Blok zinciri şeffaf bir defterdir. Hukukçular, siber güvenlik uzmanlarıyla çalışarak çalınan paranın izini sürebilir.
-
İzleme (Tracing): Çalınan paranın hangi cüzdandan hangi borsaya gittiği tespit edilir.
-
Kimlik Tespiti (KYC): Para merkezi bir borsaya girdiğinde, borsadan o hesabı açan kişinin kimlik bilgileri savcılık kanalıyla istenir.
-
İhtiyati Tedbir: Tespit edilen hesaplara ve şüphelinin diğer mal varlıklarına (banka hesapları, taşınmazlar) el konulması için mahkeme kararı alınır.
Borsa İflaslarında Alacaklıların Hakları
Thodex veya FTX gibi büyük vaka tecrübeleri göstermiştir ki;
-
Mağdurlar, borsanın merkezinin bulunduğu yerdeki İcra Daireleri aracılığıyla ilamsız icra takibi başlatabilir.
-
Şirket yöneticilerinin şahsi mal varlıklarına “tüzel kişilik perdesinin aralanması” teorisiyle gidilebilir.
-
Varlıklar soğuk cüzdanlarda saklanıyorsa, bu cüzdanların şifrelerinin teslimi için adli kontrol tedbirleri uygulanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kripto param çalındı, savcılık parayı geri getirebilir mi?
Savcılık parayı fiziksel olarak ‘çekip’ size veremez. Ancak paranın gittiği borsa hesabını dondurabilir ve şüpheliyi yakalayarak zararı tazmin etmesi için baskı oluşturabilir. Şüpheli, ceza indiriminden yararlanmak için (etkin pişmanlık) genellikle parayı iade etme yoluna gitmektedir.
Rug Pull projesine yatırdığım parayı geri alabilir miyim?
Proje ekibi anonim değilse veya izleri sürülebiliyorsa dava açılabilir. Eğer ekip yurt dışındaysa, uluslararası istinabe (hukuki yardımlaşma) yoluyla süreç yürütülür. Ancak anonim projelerde geri alım oranı oldukça düşüktür.
Kripto paralar Türk hukukunda ‘para’ mı yoksa ’emtia’ mı?
Merkez Bankası yönetmeliğine göre kripto varlıklar ‘gayrimaddi varlık’ olarak tanımlanmıştır. Bu, onların bir ödeme aracı olarak kullanılamayacağı ancak bir mal varlığı değeri olarak haczedilebileceği ve dava konusu edilebileceği anlamına gelir.
Borsa hesabım hacklendi, borsanın sorumluluğu var mı?
Eğer borsa, iki faktörlü doğrulama (2FA) gibi güvenlik önlemlerinde bir açık vermişse veya sistemsel bir sızıntı yaşanmışsa, ‘kusursuz sorumluluk’ ilkesi gereği zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Ancak şifrenizi kaptırdıysanız borsanın sorumluluğu azalır.
Dolandırıcıya gönderdiğim paranın Hash (TXID) kodu neden önemli?
TXID kodu, o işlemin tapusu gibidir. Mahkemeye sunulacak en somut delildir. Savcı bu kod sayesinde paranın hangi cüzdanlarda gezdiğini ve hangi borsada ‘nakde’ dönüştürülmeye çalışıldığını teknik olarak görebilir.
Yanlış cüzdan adresine gönderilen para geri alınabilir mi?
Hukuken bu bir ‘sebepsiz zenginleşme’dir. Eğer alıcı adresin sahibi biliniyorsa dava açılabilir. Ancak adresin sahibi bilinmiyorsa, blok zincirinde bu işlemi iptal edecek bir merkez olmadığı için para maalesef geri alınamaz.
Kripto dolandırıcılığı davaları ne kadar sürer?
Bilişim suçları soruşturmaları, dijital incelemeler ve borsalardan gelen cevap süreleri nedeniyle 1.5 – 3 yıl arasında sürebilmektedir. Ancak ilk haftadaki ‘bloke’ işlemleri paranın kaçırılmasını engellemek adına kritiktir.
Kripto varlıklarıma haciz konulabilir mi?
Evet. İcra daireleri, merkezi borsalardaki hesaplarınıza haciz ihbarnamesi gönderebilir. Kripto paralarınızın satılarak TL’ye çevrilmesi ve borcunuza mahsup edilmesi yasal olarak mümkündür.
MetaMask cüzdanım boşaltıldı, ne yapmalıyım?
Derhal bir blok zinciri takip raporu hazırlatmalı ve paranın çıkış yaptığı borsayı tespit etmelisiniz. Savcılığa başvururken paranın izlediği yolu gösteren bir şema sunmak süreci hızlandıracaktır.
Kripto para kazançlarının vergisi ödenmezse dolandırıcılık sayılır mı?
Hayır, vergi ödememek bir mali suç veya idari bir konudur; dolandırıcılık ile ilgisi yoktur. Ancak dolandırıcılık yoluyla elde edilen gelirler üzerinden de vergi incelemesi yapılabilir.
