Dijital paraların ve blokzincir teknolojisinin hayatımıza girmesiyle birlikte, aile hukuku alanında da yeni ve karmaşık uyuşmazlıklar doğmaya başlamıştır. Özellikle kripto para mal paylaşımı konusu, boşanma aşamasındaki eşlerin en çok merak ettiği ve hukuki boşlukların bulunduğu bir alan haline gelmiştir. Boşanmada bitcoin tespiti ve diğer altcoinlerin mal rejimine nasıl dahil edileceği, güncel yargı kararları ve teknik takip yöntemleriyle şekillenmektedir. Bu rehberde, dijital varlıkların hukuki durumu ve boşanma davası sürecinde bu varlıkların nasıl korunacağını detaylıca inceleyeceğiz.
Türk Hukukunda Kripto Paraların Tanımı Ve Niteliği
Kripto varlıklar, Türk hukuk sisteminde henüz özel bir kanunla “eşya” olarak tanımlanmamış olsa da, ekonomik bir değer taşıdıkları için mal rejimi tasfiyesi kapsamında değerlendirilmektedir. Boşanma davasında kripto paralar, eşlerin evlilik birliği içerisinde edindiği diğer maddi varlıklar (taşınmazlar, araçlar vb.) gibi “edinilmiş mal” statüsünde kabul edilir. Türk Medeni Kanunu uyarınca, aksi bir mal rejimi seçilmediyse eşler arasında “edinilmiş mallara katılma rejimi” geçerlidir. Bu durum, evlilik süresince elde edilen tüm kripto varlıkların boşanmada paylaşımı zorunluluğunu doğurur.
Boşanma Davasında Kripto Varlıkların Tespiti Nasıl Yapılır
Kripto paraların merkeziyetsiz yapısı ve anonimlik özelliği, boşanmada varlık kaçırma girişimlerini artırmaktadır. Ancak, soğuk cüzdan tespiti ve borsa hesaplarının incelenmesi yoluyla bu varlıklara ulaşmak mümkündür.
-
Borsa Kayıtlarının İncelenmesi: Türkiye’de faaliyet gösteren yerli borsalara (BTCTurk, Paribu vb.) mahkeme aracılığıyla müzekkere yazılarak hesap hareketleri ve bakiye bilgisi talep edilebilir.
-
Yurt Dışı Borsaları: Boşanmada binance hesaplarına bloke konulması süreci, yerel borsalara göre daha karmaşık olsa da, eşlerin banka hesaplarındaki para transferleri (SWIFT veya EFT kayıtları) üzerinden bu varlıkların izi sürülebilmektedir.
-
Dijital Delillerin Kullanımı: Eşin telefonundaki uygulamalar, e-posta onay kodları veya Ledger gibi donanım cüzdanların varlığı, boşanma davasında delil tespiti için kritik rol oynar.
Kripto Paralar Ziynet Eşyası Sayılır Mı
Hukuk çevrelerinde tartışılan bir diğer konu ise kripto paraların niteliğidir. Mevcut Yargıtay uygulamalarında henüz bu yönde bir içtihat tam yerleşmemiş olsa da, kripto paralar ziynet eşyası olarak değil, yatırım amacı taşıyan birer finansal değer olarak görülmektedir. Eğer eşlerden biri, kendine ait kişisel bir malı (örneğin miras kalan bir evi) satarak kripto para almışsa, bu durumda kişisel malın ikamesi söz konusu olur ve paylaşım dışı bırakılabilir. Ancak düğünde takılan altınlarla alınan kripto paralar, ziynet eşyasının iadesi prensibi gereği farklı bir değerlendirmeye tabi tutulabilir.
Soğuk Cüzdanların Ve Donanım Cüzdanların Paylaşım Süreci
Borsa dışında saklanan, internetle bağlantısı olmayan soğuk cüzdanların tespiti oldukça zordur. Eşlerden biri kripto varlıklarını bir “Seed Phrase” (kurtarma kelimeleri) ile saklıyorsa, mahkemenin bu varlığa doğrudan el koyması teknik olarak zordur. Bu noktada bilişim hukuku avukatı desteğiyle, eşin finansal geçmişi ve yaşam standartları arasındaki orantısızlık üzerinden “mal kaçırma” iddiası güçlendirilmelidir. Mahkeme, varlığı ispatlanan ancak devri yapılamayan kripto paralar için, diğer eşe nakdi tazminat ödenmesine hükmedebilir.
Kripto Varlıkların Değerlemesi Hangi Tarihe Göre Yapılır
Kripto para piyasalarındaki yüksek volatilite (oynaklık), mal paylaşımında ciddi hesaplama hatalarına yol açabilir. Mal rejimi tasfiyesi davalarında, kural olarak malların “tasfiye tarihindeki” (karar tarihine en yakın tarih) değeri esas alınır. Ancak kripto paraların saniyeler içinde değer kaybetmesi veya kazanması nedeniyle, boşanmada kripto para değerleme işlemi için bilirkişi incelemesi şarttır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşim kripto paralarını başka bir cüzdana aktarırsa ne yapabilirim? Bu durum açıkça boşanmada mal kaçırma girişimidir. Transfer işleminin zamanlaması ve alıcı adresi teknik olarak incelenmeli, mahkemeden bu tutarın “edinilmiş mal” hesabına iadesi talep edilmelidir.
Boşanma davasında kripto paralara ihtiyati tedbir konulabilir mi? Evet, boşanmada kripto para tedbir kararı alınması mümkündür. Özellikle yerli borsalardaki hesapların dondurulması için mahkeme ivedilikle karar verebilir.
Kripto paralar üzerinden nafaka ödenmesi mümkün müdür? Nafaka borcu kural olarak Türk Lirası üzerinden belirlenir. Ancak eşin geliri tamamen kripto varlıklara dayalıysa, mahkeme bu gelir kapasitesini dikkate alarak nafaka miktarını belirler.
Soğuk cüzdandaki şifreyi eşim vermezse mahkeme ne yapar? Mahkeme, varlığı ispat edilen varlığın TL karşılığını hesaplayarak, eşin diğer mallarına (ev, araba) bu tutar nispetinde el koyabilir veya alacak hakkı doğurabilir.
Sonuç Ve Hukuki Danışmanlık
Kripto varlıkların karmaşık yapısı, boşanma davalarını teknik birer sürece dönüştürmüştür. Dijital varlıkların mal paylaşımı sürecinde hak kaybına uğramamak için hem aile hukukuna hem de bilişim teknolojilerine hakim bir ekiple çalışmak hayati önem taşır. Sürecin her aşamasında teknik takip ve hukuki strateji bir arada yürütülmelidir.
